წარბები არ იტყუებიან?
დოქტორი ჰაუსი ეკრანზე მომხიბვლელია — თავხედი, ჭკვიანი, ქარიზმატული და საკუთარ თავში ბოლომდე დარწმუნებული. ვუყურებთ, მოგვწონს და ზოგჯერ მისი ქედმაღლობაც კი გვხიბლავს, რადგან ვიცით, რომ ეს მხოლოდ სერიალია.
რეალურ ცხოვრებაში კი ნარცისული ადამიანის მომხიბვლელობა ყოველთვის ასე უწყინარი არ არის.
როცა სიტყვა „ნარცისს“ ვამბობთ, ხშირად წარმოგვიდგენია ადამიანი, რომელიც მუდმივად საკუთარ თავზე საუბრობს, სარკეში იყურება და დარწმუნებულია, რომ სხვებზე უკეთესია. სინამდვილეში ნარცისული თვისებები მხოლოდ საკუთარი გარეგნობით აღფრთოვანებას არ ნიშნავს.
ისინი შეიძლება გამოიხატებოდეს განსაკუთრებულობის მძაფრ განცდაში, მუდმივი ყურადღებისა და აღიარების მოთხოვნილებაში, სხვებზე უპირატესობის დემონსტრირებაში, კრიტიკის აუტანლობასა და ემპათიის ნაკლებობაში.
ზოგი ნარცისული ადამიანი ხმამაღალი და დემონსტრაციულია. ზოგი კი გარეგნულად მოკრძალებული და მგრძნობიარე ჩანს, მაგრამ მუდმივად დაუფასებლობის განცდით ცხოვრობს და განსაკუთრებულ მოპყრობას მაინც მოითხოვს.
არაერთ კვლევაში შეისწავლეს, როგორ ვლინდება ნარცისული თვითპრეზენტაცია სოციალურ ქსელებში — რას აქვეყნებს ადამიანი, როგორ ქმნის საკუთარ იმიჯს და როგორ ცდილობს აუდიტორიის ყურადღების მიპყრობას.
ამ კვლევებში რამდენიმე საინტერესო და ზოგჯერ სრულიად მოულოდნელი კავშირიც გამოვლინდა.
მოდით, ვნახოთ ნარცისული თვისებების 10 შესაძლო ნიშანი, რომლებსაც სოციალურ ქსელში შეიძლება დავაკვირდეთ.
ერთი მნიშვნელოვანი დათქმა: არც ერთი ეს ნიშანი ცალკე და არც რამდენიმე ნიშანი ერთად დიაგნოზს არ ნიშნავს. სოციალური ქსელის პროფილით ნარცისული პიროვნული აშლილობის დადგენა შეუძლებელია.
10. გარეგნობა, რომელიც ყოველთვის შთაბეჭდილების მოსახდენადაა შექმნილი
მოვლილი გარეგნობა, თვალშისაცემი ტანსაცმელი, ძვირად ღირებული აქსესუარები და საგანგებოდ შერჩეული იმიჯი.
კვლევებში მაღალი ნარცისული თვისებების მქონე ადამიანები ხშირად განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობდნენ გარეგნობასა და ეფექტურ თვითპრეზენტაციას.
რა თქმა უნდა, კარგად ჩაცმა ნარცისიზმი არ არის. საყურადღებოა არა ტანსაცმელი, არამედ მუდმივი მოთხოვნილება, რომ ადამიანმა გარეგნობით საკუთარი სტატუსი და სხვებზე უპირატესობა აჩვენოს.
9. განსაკუთრებულად მომზადებულ ფოტოში უფრო მიმზიდველად გამოიყურება
ერთ კვლევაში სტუდენტებს ორჯერ გადაუღეს ფოტო. პირველად ისინი ჩვეული ტანსაცმლით, მაკიაჟითა და აქსესუარებით იყვნენ. შემდეგ კი სადა მაისური და სპორტული შარვალი ჩაიცვეს, მოიშორეს მაკიაჟი და აქსესუარები და თმა შეიკრეს. მამაკაცებს წვერის გაპარსვაც სთხოვეს.
ნარცისული თვისებების მქონე მონაწილეები უფრო მიმზიდველად სწორედ საგანგებოდ მომზადებულ მდგომარეობაში აღიქმებოდნენ. სადა გარეგნობის შემთხვევაში ეს განსხვავება აღარ გამოჩნდა.
როგორც ჩანს, მათ კარგად იცოდნენ, როგორ წარმოეჩინათ საკუთარი თავი ეფექტურად.
8. ხშირი სელფები — თუმცა ძირითადად მამაკაცებში
1 296 ადამიანის მონაწილეობით ჩატარებულ კვლევაში სელფების ხშირი გამოქვეყნება ნარცისულ თვისებებს მამაკაცებში უკავშირდებოდა, ქალებში კი — არა.
მკვლევრები ვარაუდობდნენ, რომ ქალების მიერ სელფების გამოქვეყნება საზოგადოებაში უფრო მიღებული და მოსალოდნელი ქცევაა. ამიტომ ერთსა და იმავე მოქმედებას ქალებსა და მამაკაცებში განსხვავებული მნიშვნელობა შეიძლება ჰქონდეს.
7. პროფილი, რომელიც ყურადღებას ხმამაღლა ითხოვს
ნარცისული თვისებების მქონე ადამიანები ხშირად ცდილობენ ყურადღების ცენტრში ყოფნას და ეს მოთხოვნილება სოციალურ ქსელშიც ვლინდება.
ზოგიერთ კვლევაში მათ პროფილებზე უფრო ხშირად გვხვდებოდა სექსუალიზებული ფოტოები, პროვოკაციული თვითპრეზენტაცია, აგრესიული გამონათქვამები და უხეში ლექსიკა.
ასეთი პროფილი მხოლოდ ინფორმაციას კი არ გვაწვდის — ის ყურადღებისთვის იბრძვის.
6. სექსუალური ენის ხშირი გამოყენება
ზოგიერთ კვლევაში ნარცისული თვისებების მქონე ადამიანები საუბარსა და პოსტებში სექსუალური შინაარსის სიტყვებს უფრო ხშირად იყენებდნენ.
მაგრამ სექსუალობაზე თავისუფლად საუბარი ნარცისიზმს არ ნიშნავს. მნიშვნელობა აქვს, სექსუალურობა თვითგამოხატვის ნაწილია თუ სხვების მოსახიბლად, დასაპყრობად და საკუთარი ძალაუფლების დასამტკიცებლად გამოიყენება.
5. სტატუსების ძალიან ხშირად გამოქვეყნება
მოზარდებში ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ მაღალი ნარცისული თვისებების მქონე მონაწილეები სტატუსებს უფრო ხშირად ანახლებდნენ.
საინტერესოა, რომ ნარცისულ თვისებებსა და Facebook-მეგობრების რაოდენობას შორის კავშირი არ გამოვლენილა.
ანუ მთავარი შეიძლება მეგობრების რაოდენობა კი არა, მათი ყურადღების მუდმივად შენარჩუნების მოთხოვნილება იყოს.
4. პოსტები მიღწევებზე, დიეტასა და ვარჯიშზე
მნიშვნელობა მხოლოდ პოსტების რაოდენობას არ აქვს — საინტერესოა მათი შინაარსიც.
კვლევების მიხედვით, ნარცისული თვისებების მქონე ადამიანები უფრო ხშირად წერდნენ პირად მიღწევებზე, დიეტასა და ვარჯიშზე.
საკუთარი წარმატებისა და ჯანსაღი ცხოვრების გაზიარება სრულიად ნორმალურია. მთავარი კითხვა სხვაა: გამოცდილებას გვიზიარებს ადამიანი თუ გამუდმებით ცდილობს დაამტკიცოს, რომ სხვებზე წარმატებული, ძლიერი და მიმზიდველია?
3. მეგობრებისგან ნაკლები მოწონება და კომენტარი
ეს ერთ-ერთი ყველაზე პარადოქსული აღმოჩენაა: ადამიანს შეიძლება მუდმივად სურდეს ყურადღება, მაგრამ საბოლოოდ მას სულ უფრო ნაკლებად იღებდეს.
ერთ-ერთ კვლევაში ნარცისული თვისებების მქონე ადამიანების პოსტებს მეგობრები ნაკლები მოწონებითა და კომენტარით ეხმაურებოდნენ.
შესაძლოა, აუდიტორია მუდმივი თვითრეკლამით თანდათან იღლებოდეს. არავინ ამბობს ამას ხმამაღლა — უბრალოდ ლენტა ნელ-ნელა ჩუმდება.
2. სხვადასხვა თაობა სხვადასხვა სოციალურ ქსელს ირჩევს
ერთ კვლევაში მაღალი ნარცისული თვისებების მქონე სტუდენტები Twitter-ის გამოყენებას ამჯობინებდნენ, უფროსი ასაკის მონაწილეები კი — Facebook-ს.
მკვლევრების აზრით, ეს შეიძლება თაობებს შორის განსხვავებას უკავშირდებოდეს. ახალგაზრდებისთვის Facebook-ის გამოყენება იმდენად ჩვეულებრივი იყო, რომ იქ სტატუსის გამოქვეყნებას განსაკუთრებული მოტივაცია აღარ სჭირდებოდა.
ეს აღმოჩენა უფრო სხვადასხვა თაობის მიერ სოციალური ქსელების განსხვავებულად გამოყენებაზე მიუთითებს, ვიდრე რომელიმე პლატფორმის მომხმარებლის პიროვნებაზე.
1. გამორჩეული წარბები
ყველაზე მოულოდნელი კვლევა ადამიანის წარბებს ეხებოდა.
მკვლევრებმა სცადეს გაერკვიათ, სახის რომელი ნაწილი ეხმარებოდა ადამიანებს გრანდიოზული ნარცისული თვისებების ამოცნობაში. მონაწილეებისთვის ყველაზე ინფორმაციული სწორედ წარბები აღმოჩნდა — განსაკუთრებით სქელი, ხშირი და გამოკვეთილი.
შესაძლოა, გამორჩეული წარბები ადამიანს ყურადღების მიპყრობასა და საკუთარი გარეგნობის უფრო ეფექტურად წარმოჩენაში ეხმარებოდეს.
მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ სქელი წარბების მქონე ადამიანი ნარცისია. წარბები შეიძლება გენეტიკის, მოდის ან ინდივიდუალური სტილის შედეგი იყოს და არა პიროვნული აშლილობის ნიშანი.
ამიტომ არც სელფი, არც ძვირად ღირებული ჩანთა, არც ვარჯიშის ფოტო და არც გამორჩეული წარბები ცალკე არაფერს ამტკიცებს.
კვლევები მხოლოდ გარკვეულ სტატისტიკურ კავშირებზე გვესაუბრება. ადამიანის რეალური პიროვნული სტილი უკეთ ჩანს ურთიერთობაში: როგორ ექცევა სხვებს, როგორ რეაგირებს კრიტიკაზე, შეუძლია თუ არა თანაგრძნობა და იღებს თუ არა პასუხისმგებლობას საკუთარ ქცევაზე.
სოციალურმა ქსელმა შეიძლება პირველი მინიშნება მოგვცეს. ადამიანის ნარცისული თვისებები კი ყველაზე მკაფიოდ მაშინ ჩნდება, როდესაც მისით აღფრთოვანებას ვწყვეტთ, არ ვეთანხმებით ან საზღვარს ვუწესებთ.
თქვენ რომელმა ნიშანმა გაგაკვირვათ ყველაზე მეტად — სელფებმა, ვარჯიშის პოსტებმა თუ წარბებმა?
ნინი ჭაჭია – ფსიქოლოგი, ფსიქოთერაპევტი