ერთხელ ერთმა დედამ მითხრა:
— „არ ვიცი, როდის მოხდა. ადრე ყველაფერს მიყვებოდა. ახლა ოთახის კარს კეტავს და მხოლოდ ერთ სიტყვას მეუბნება: „კარგად ვარ.“
ხშირად მშობლები ამ მომენტს ძალიან მტკივნეულად განიცდიან.
ბავშვი, რომელიც წლების განმავლობაში ყველა ამბავს უზიარებდა, უცებ თითქოს შორს მიდის.
აღარ ლაპარაკობს.
აღარ ეკითხება.
აღარ უზიარებს.
და ბევრ მშობელს სწორედ აქ უჩნდება კითხვა:
რატომ აღარ მელაპარაკება ჩემი მოზარდი?
მოზარდი ყოველთვის არ გვშორდება
როდესაც ბავშვი პატარაა, მისი სამყარო ძირითადად ოჯახია.
მოზარდობის პერიოდში კი ეს სამყარო ფართოვდება.
მეგობრები, ურთიერთობები, საკუთარი აზრები, ინტერესები, დამოუკიდებლობა — ყველაფერი ერთდროულად იწყებს განვითარებას.
ამ დროს მოზარდი ხშირად საკუთარ თავსაც კი ვეღარ იცნობს.
მის სხეულში ცვლილებები ხდება.
ემოციები ძლიერდება.
შეკითხვები ჩნდება.
და ზოგჯერ ყველაზე რთული სწორედ ამ ყველაფრის სიტყვებად გადაქცევაა.
დუმილი ყოველთვის უარყოფას არ ნიშნავს.
ხშირად ის უბრალოდ ზრდის ნაწილია.
მაგრამ ზოგჯერ დუმილი რაღაცას გვიყვება
ზოგჯერ მშობლები ამბობენ:
— „ყველაფერი აქვს. არაფერი აკლია.“
მაგრამ ემოციური კავშირი ყოველთვის არ იზომება იმით, რაც ბავშვს აქვს.
ის უფრო იმით იზომება, რასაც ბავშვი გრძნობს.
შეუძლია თუ არა მას თქვას:
- მეშინია;
- ცუდად ვარ;
- დავიბენი;
- შემეშალა;
- მტკივა.
თუ ბავშვი დარწმუნებულია, რომ მის ემოციებს გააკრიტიკებენ, შეაფასებენ ან დაუყოვნებლივ გამოსწორებას დაუწყებენ, ხშირად დუმილს ირჩევს.
დუმილი ზოგჯერ თავდაცვის ფორმაც არის.
რატომ გვეუბნება მოზარდი: „შენ ვერ გამიგებ“
ბევრ ოჯახში საუბარი პრობლემის გადაჭრით იწყება.
— „ასე ნუ ფიქრობ.“
— „ყველაფერი კარგად იქნება.“
— „გადაგივლის.“
— „შენს ასაკში მეც ასე ვიყავი.“
მშობელს დახმარება უნდა.
მაგრამ მოზარდს ხშირად სხვა რამ სჭირდება.
არც პასუხი…
არც რჩევა…
არამედ განცდა, რომ ვიღაცამ ნამდვილად გაუგო.
ზოგჯერ ერთი კითხვა უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე ათი რჩევა:
„მინდა გავიგო, რას გრძნობ.“
ტელეფონია პრობლემა?
ხშირად მშობლები ამბობენ:
— „მთელი დღე ტელეფონშია.“
ზოგჯერ ეკრანი მართლაც ხდება გაქცევის ადგილი.
მაგრამ ხშირად ტელეფონი პრობლემა კი არა, სიმპტომია.
თუ მოზარდი ყველგან იკეტება — ოთახში, ეკრანში, ყურსასმენებში — შესაძლოა ის უბრალოდ ცდილობდეს ისეთი სივრცის პოვნას, სადაც უსაფრთხოდ იგრძნობს თავს.
ამიტომ ზოგჯერ მთავარი კითხვა ის კი არ არის:
„რატომ არ დებს ტელეფონს?“
არამედ:
„რისგან იმალება?“
როგორ დავიწყოთ ურთიერთობის აღდგენა?
ხშირად მშობლები ცდილობენ:
- უფრო ხშირად ჰკითხონ;
- გააკონტროლონ;
- შეამოწმონ;
- დააძალონ საუბარი.
მაგრამ ურთიერთობა იშვიათად აღდგება ზეწოლით.
ზოგჯერ საჭიროა:
- მეტი მოსმენა;
- ნაკლები შეფასება;
- მეტი ინტერესი;
- ნაკლები დაკითხვა.
მოზარდს ყოველთვის არ სჭირდება მშობელი, რომელმაც პასუხები იცის.
ზოგჯერ მას უბრალოდ სჭირდება მშობელი, რომელიც დარჩება.
როდის უნდა დავფიქრდეთ უფრო სერიოზულად?
მოზარდობის პერიოდში გარკვეული დისტანცია, საკუთარი სივრცის მოთხოვნილება და მშობლებისგან დროებით დაშორება სრულიად ბუნებრივი პროცესია.
მაგრამ ზოგჯერ დუმილი შეიძლება დახმარების თხოვნაც იყოს.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ყურადღება მივაქციოთ, თუ მოზარდს:
- რამდენიმე კვირის ან თვის განმავლობაში სრულიად დაკარგული აქვს კომუნიკაციის სურვილი;
- აღარ აინტერესებს მეგობრები ან ადრე საყვარელი საქმიანობები;
- მნიშვნელოვნად შეეცვალა ძილი ან კვება;
- ხშირად ამბობს, რომ ვერავინ უგებს;
- მუდმივად გაღიზიანებულია ან აგრესიულია;
- ძალიან ხშირად იმყოფება მარტო;
- უარს ამბობს სკოლაზე ან ყოველდღიურ აქტივობებზე;
- საუბრობს უიმედობაზე, უშინაარსობაზე ან საკუთარი თავის მიმართ ძალიან მკაცრია.
ასეთ დროს მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ქცევის დანახვა, არამედ იმ კითხვის დასმაც:
რას ცდილობს ეს დუმილი გვითხრას?
ზოგჯერ მოზარდს პრობლემა არ აქვს.
ზოგჯერ მას უბრალოდ ძალიან დიდი ტკივილი აქვს, რომელსაც ჯერ სიტყვები ვერ მოუძებნია.
ბავშვს პრობლემა აქვს თუ ურთიერთობას?
ბევრი ოჯახი თერაპიაზე მოზარდის გამო მოდის.
მაგრამ ხშირად პრობლემა მხოლოდ ბავშვში არ არის.
როდესაც მოზარდი აღარ ლაპარაკობს, ზოგჯერ მთელი ოჯახური სისტემა გვიყვება რაღაცას.
რა ისმის სახლში?
არის თუ არა ადგილი ემოციებისთვის?
შეიძლება თუ არა შეცდომის დაშვება?
შეიძლება თუ არა ტკივილზე საუბარი?
ზოგჯერ მოზარდი კი არაა პრობლემა.
ის ოჯახის ყველაზე ხმამაღალი სიმპტომია.
რისი გაკეთება შეუძლია მშობელს?
ურთიერთობის აღდგენა ხშირად დიდი საუბრებით არ იწყება.
ზოგჯერ ის ძალიან პატარა ნაბიჯებით იწყება.
- ერთად დალეული ჩაი;
- მანქანით მგზავრობისას შემთხვევითი საუბარი;
- კითხვა, რომელსაც პასუხის მოთხოვნა არ მოჰყვება;
- უბრალო ფრაზა: „თუ ოდესმე მოგინდება ლაპარაკი, მე აქ ვარ.“
ზოგჯერ ყველაზე მნიშვნელოვანი ის კი არ არის, რას ვეტყვით.
არამედ ის, რას აგრძნობინებს ჩვენი ერთად ყოფნა.
მოზარდები ყოველთვის არ ამბობენ, რომ დახმარება სჭირდებათ.
მაგრამ ისინი ძალიან კარგად ამჩნევენ, ვინ რჩება მათ გვერდით მაშინაც კი, როცა საუბარი აღარ შეუძლიათ.
და ზოგჯერ ურთიერთობის აღდგენა სწორედ იქ იწყება, სადაც მშობელი დროებით წყვეტს მის გამოსწორებას და უბრალოდ იწყებს მოსმენას.
როდის შეიძლება იყოს სასარგებლო სპეციალისტის დახმარება?
თუ მოზარდთან ურთიერთობა დიდი ხნის განმავლობაში გართულებულია, თუ დუმილი იზრდება, ემოციური დისტანცია ღრმავდება ან ოჯახში მუდმივი დაძაბულობაა, ზოგჯერ სასარგებლოა ამ პროცესის გარედან დანახვა.
მშობელთა კონსულტაცია ყოველთვის იმას არ ნიშნავს, რომ ბავშვთან „რაღაც არასწორადაა“.
ზოგჯერ ეს უბრალოდ სივრცეა, სადაც ოჯახს შეუძლია უკეთ გაიგოს, რა ხდება მათ შორის.
თუ თქვენი მოზარდი აღარ გელაპარაკებათ, შესაძლოა ყველაზე მნიშვნელოვანი კითხვა ეს არ იყოს:
„რატომ შეიცვალა?“
არამედ:
„რა უნდა გავიგო მის დუმილში?“
ზოგჯერ სწორედ აქ იწყება ურთიერთობის აღდგენა.